Mua bảo hiểm hàng hóa giúp giảm thiểu thiệt hại khi xảy ra sự cố trong vận chuyển. Tuy nhiên, có bảo hiểm không đồng nghĩa với việc mọi tổn thất đều được chi trả.
Một lô hàng có thể bị từ chối bồi thường do nằm ngoài phạm vi bảo hiểm. Hồ sơ thiếu bằng chứng cũng có thể gây khó khăn khi yêu cầu giải quyết quyền lợi. Vậy những nguyên nhân nào thường gặp và làm thế nào để hạn chế rủi ro này?
Contents
1. Tổn thất thuộc trường hợp loại trừ bảo hiểm
Mỗi hợp đồng bảo hiểm đều quy định phạm vi bảo vệ và các trường hợp loại trừ. Nếu nguyên nhân gây thiệt hại nằm trong nhóm loại trừ, người mua có thể không được bồi thường.
Một số trường hợp cần lưu ý gồm:
- Hàng hóa bị hao hụt hoặc hao mòn tự nhiên.
- Sản phẩm hư hỏng do đặc tính vốn có.
- Hàng bị ảnh hưởng bởi việc đóng gói không phù hợp.
- Thiệt hại phát sinh do chậm trễ trong vận chuyển.
Điều 325 Bộ luật Hàng hải Việt Nam năm 2015 đề cập đến một số trường hợp miễn trách nhiệm của người bảo hiểm đối với hàng hóa. Tuy nhiên, việc áp dụng còn phụ thuộc vào thỏa thuận trong hợp đồng.
Vì vậy, người gửi không nên chỉ quan tâm đến phí bảo hiểm. Cần kiểm tra kỹ những rủi ro được bảo vệ và các trường hợp không được chi trả.
2. Đóng gói hàng hóa không đúng quy cách
Đóng gói không phù hợp có thể khiến hàng hóa dễ vỡ, móp méo hoặc biến dạng trong quá trình vận chuyển.
Ví dụ, một lô hàng gốm sứ được đóng trong thùng carton mỏng. Bên trong không có vật liệu chống sốc. Khi kiện hàng bị va đập, nhiều sản phẩm bị nứt vỡ.
Trong tình huống này, doanh nghiệp bảo hiểm có thể xem xét trách nhiệm dựa trên nguyên nhân tổn thất và điều khoản hợp đồng. Nếu thiệt hại thuộc trường hợp loại trừ do đóng gói không phù hợp, yêu cầu bồi thường có thể bị từ chối.
Để hạn chế rủi ro, người gửi cần lựa chọn bao bì phù hợp với đặc tính hàng hóa. Những mặt hàng dễ vỡ cần được chèn lót và cố định cẩn thận. Hàng cần chống ẩm cũng phải có phương án bảo vệ tương ứng.
3. Khai báo sai thông tin hàng hóa
Thông tin khai báo là cơ sở để doanh nghiệp bảo hiểm đánh giá rủi ro. Nếu thông tin không chính xác, quá trình giải quyết bồi thường có thể gặp trở ngại.
Các sai sót thường gặp gồm:
- Khai báo sai loại hàng hoặc đặc tính hàng hóa.
- Giá trị bảo hiểm không phù hợp với giá trị thực tế.
- Không thông báo những yêu cầu bảo quản đặc biệt.
- Thông tin trên chứng từ không thống nhất với hàng thực tế.
Chẳng hạn, người gửi khai báo hàng thông thường nhưng thực tế là thiết bị cần bảo quản đặc biệt. Nếu điều kiện bảo hiểm không phù hợp với đặc tính hàng, một số tổn thất có thể không được bảo vệ.
Do đó, người gửi cần kiểm tra thông tin trước khi cấp đơn bảo hiểm. Hóa đơn, phiếu đóng gói và chứng từ vận chuyển cũng cần được đối chiếu cẩn thận.
4. Không chứng minh được nguyên nhân gây thiệt hại
Hàng hóa bị hư hỏng khi đến nơi chưa đủ để xác định trách nhiệm bồi thường. Doanh nghiệp bảo hiểm có thể cần xác minh thời điểm, nguyên nhân và mức độ tổn thất.
Ví dụ, người nhận phát hiện nhiều thùng hàng bị ướt khi mở container. Tuy nhiên, không có hình ảnh trước khi đóng hàng. Biên bản bàn giao cũng không ghi nhận tình trạng bao bì.
Khi đó, việc xác định hàng bị ướt trong quá trình vận chuyển hay trước khi giao cho đơn vị vận chuyển sẽ khó khăn hơn.
Để bảo vệ quyền lợi, người gửi nên chụp ảnh hàng hóa trước khi đóng gói. Cần lưu lại tình trạng bao bì và chứng từ bàn giao. Khi phát hiện thiệt hại, người nhận nên ghi nhận bằng hình ảnh và lập biên bản kịp thời.
5. Thông báo tổn thất chậm hoặc thiếu hồ sơ
Sau khi phát hiện mất mát hoặc hư hỏng, người được bảo hiểm cần thông báo theo thời hạn và hướng dẫn trong hợp đồng.
Nếu thông báo chậm, hiện trường có thể đã thay đổi. Hàng hóa cũng có thể được di chuyển hoặc xử lý trước khi giám định. Điều này làm quá trình xác minh tổn thất phức tạp hơn.
Hồ sơ yêu cầu bồi thường thường bao gồm:
- Hợp đồng hoặc giấy chứng nhận bảo hiểm.
- Hóa đơn và phiếu đóng gói.
- Vận đơn hoặc chứng từ vận chuyển liên quan.
- Biên bản ghi nhận tổn thất.
- Hình ảnh, video và kết quả giám định.
- Tài liệu chứng minh giá trị thiệt hại.
Tùy từng trường hợp, doanh nghiệp bảo hiểm có thể yêu cầu thêm giấy tờ. Người gửi nên liên hệ ngay khi phát hiện sự cố để được hướng dẫn cụ thể.
6. Hiểu sai phạm vi bảo hiểm theo Incoterms
Incoterms quy định trách nhiệm giao hàng, phân chia chi phí và thời điểm chuyển giao rủi ro giữa người bán và người mua. Tuy nhiên, Incoterms không thay thế hợp đồng bảo hiểm.
Theo Incoterms 2020, CIF và CIP quy định nghĩa vụ thu xếp bảo hiểm của người bán. Hai điều kiện này cũng có yêu cầu về mức bảo hiểm mặc định khác nhau. CIF yêu cầu mức bảo hiểm tối thiểu theo Institute Cargo Clauses (C) hoặc điều khoản tương đương. CIP yêu cầu mức bảo hiểm cao hơn, tương ứng Institute Cargo Clauses (A) hoặc điều khoản tương đương.
Điều này có nghĩa người mua không nên mặc định rằng hàng theo CIF hoặc CIP đã được bảo vệ trước mọi rủi ro.
Ví dụ, người mua nhận hàng theo CIF và phát hiện hàng bị hư hỏng. Nếu nguyên nhân tổn thất không thuộc phạm vi bảo hiểm đã thu xếp, việc người bán đã mua bảo hiểm không đồng nghĩa người mua chắc chắn được bồi thường.
Vì vậy, các bên cần xác định rõ mức bảo hiểm, phạm vi bảo vệ và người có quyền yêu cầu bồi thường. Nếu cần mức bảo vệ rộng hơn, nên thỏa thuận bổ sung trước khi giao hàng.
7. Mức bồi thường không đủ bù đắp toàn bộ thiệt hại
Không phải mọi trường hợp nhận được tiền bảo hiểm đều đồng nghĩa với việc toàn bộ thiệt hại được thanh toán.
Số tiền chi trả có thể chịu ảnh hưởng bởi số tiền bảo hiểm, mức khấu trừ và cách xác định tổn thất theo hợp đồng.
Ví dụ, hàng hóa bị thiệt hại 30 triệu đồng nhưng hợp đồng có quy định mức khấu trừ. Số tiền thực nhận có thể thấp hơn mức thiệt hại được xác định.
Ngoài ra, nếu giá trị khai báo thấp hơn giá trị được bảo hiểm, số tiền bồi thường có thể bị ảnh hưởng theo điều khoản áp dụng.
Do đó, cần phân biệt giữa bị từ chối bồi thường và được bồi thường nhưng không đủ bù đắp toàn bộ thiệt hại. Đây là hai tình huống khác nhau và cần được xem xét riêng.
8. Cần làm gì khi bị từ chối bồi thường?
Khi nhận được thông báo từ chối, người gửi nên kiểm tra căn cứ trước khi đưa ra kết luận.
Có thể thực hiện theo các bước sau:
Bước 1: Yêu cầu giải thích lý do. Đề nghị doanh nghiệp bảo hiểm nêu rõ căn cứ từ chối và điều khoản liên quan.
Bước 2: Rà soát hợp đồng. Kiểm tra phạm vi bảo hiểm, điều khoản loại trừ và nghĩa vụ thông báo tổn thất.
Bước 3: Bổ sung bằng chứng. Thu thập hình ảnh, biên bản bàn giao và chứng từ chứng minh thiệt hại.
Bước 4: Đề nghị xem xét lại. Gửi văn bản giải trình nếu có căn cứ cho rằng tổn thất thuộc phạm vi bảo hiểm.
Bước 5: Xem xét giải quyết tranh chấp. Nếu các bên chưa thống nhất, người được bảo hiểm có thể sử dụng cơ chế giải quyết tranh chấp theo hợp đồng và quy định pháp luật.
9. Cách hạn chế rủi ro khi mua bảo hiểm hàng hóa
Để tránh phát sinh tranh chấp, doanh nghiệp và người gửi cần chủ động kiểm tra từ trước khi vận chuyển.
- Đọc kỹ điều khoản bảo hiểm và các trường hợp loại trừ.
- Khai báo chính xác loại hàng và giá trị hàng hóa.
- Lựa chọn phương án đóng gói phù hợp.
- Lưu giữ đầy đủ chứng từ và hình ảnh bàn giao.
- Xác định rõ thời hạn và phạm vi bảo hiểm.
- Thông báo kịp thời khi phát hiện tổn thất.
- Kiểm tra nghĩa vụ bảo hiểm theo điều kiện Incoterms đã thỏa thuận.
Đối với hàng dễ vỡ, hàng có giá trị cao hoặc hàng cần điều kiện bảo quản đặc biệt, người gửi nên trao đổi trước với doanh nghiệp bảo hiểm. Việc xác nhận bằng văn bản giúp hạn chế cách hiểu khác nhau khi xảy ra sự cố.
Kết luận
Có bảo hiểm hàng hóa không đồng nghĩa với việc mọi tổn thất đều được bồi thường. Nguyên nhân có thể đến từ điều khoản loại trừ, đóng gói không phù hợp, khai báo sai hoặc thiếu bằng chứng chứng minh thiệt hại.
Đối với vận chuyển quốc tế, người gửi cũng cần hiểu đúng mối quan hệ giữa Incoterms và hợp đồng bảo hiểm. Chủ động kiểm tra điều kiện bảo hiểm, chuẩn bị chứng từ và ghi nhận tổn thất đúng cách sẽ giúp doanh nghiệp hạn chế tranh chấp, bảo vệ quyền lợi khi vận chuyển hàng hóa.
Đọc thêm: Cao tốc mới tạo dư địa tăng tốc cho logistics miền Tây
